Οι Οικονομικοί Νικητές και Χαμένοι Του Πολέμου Στο Ιράν

Οι οικονομικές αναταράξεις από τον πόλεμο στο Ιράν δεν αφήνουν κανένα μέρος του κόσμου ανέπαφο. Οι οικονομολόγοι προσπαθούν να φανταστούν δύο διαφορετικά σενάρια για την παγκόσμια οικονομία.

Στο πρώτο, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή τελειώνει γρήγορα, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επανέρχονται σε φυσιολογικά επίπεδα μέχρι το καλοκαίρι και η ανάπτυξη και ο πληθωρισμός μένουν σχεδόν ανεπηρέαστα.

Στο δεύτερο, αν οι διακοπές στην παροχή ενέργειας συνεχιστούν, οι επιπτώσεις θα φανούν στην καθημερινότητα, π.χ. στα τρόφιμα και τα καλοκαιρινά ταξίδια. Το απαισιόδοξο σενάριο της Goldman Sachs προβλέπει ότι η τιμή του πετρελαίου θα φτάσει ξανά τα 100 δολάρια το βαρέλι και θα παραμείνει υψηλή, μειώνοντας την παγκόσμια ανάπτυξη περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα και αυξάνοντας τον πληθωρισμό σχεδόν κατά 1 ποσοστιαία μονάδα μέσα στον επόμενο χρόνο.

Ποιες χώρες θα χτυπηθούν περισσότερο και ποιες μπορούν να επωφεληθούν;

Οι ΗΠΑ είναι σχετικά προστατευμένες, αλλά όχι άτρωτες. Η άνθηση της εξόρυξης σχιστολιθικού αερίου τα τελευταία χρόνια έχει μετατρέψει τις ΗΠΑ σε καθαρό εξαγωγέα ενέργειας, μειώνοντας την ευπάθειά τους σε κρίσεις πετρελαίου. Ωστόσο, η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου δεν είναι πλήρως ασφαλής. Αρκεί να δούμε τις τιμές στη βενζίνη: η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης έχει αυξηθεί κατά 20% από την αρχή της σύγκρουσης. Αυτό μπορεί να αφήσει τα νοικοκυριά με λιγότερα χρήματα για άλλα έξοδα.

Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων απειλούν επίσης τα κέρδη των αεροπορικών εταιρειών, των εταιρειών κρουαζιέρας και των βιομηχανικών επιχειρήσεων, αν και μπορούν να ωφελήσουν τους Αμερικανούς παραγωγούς ενέργειας.

Αν η τιμή του πετρελαίου Brent κρατηθεί γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι τους επόμενους μήνες, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να δουν τον πληθωρισμό να αυξάνεται περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες και την ανάπτυξη να μειώνεται κατά 0,1 ποσοστιαία μονάδα, σύμφωνα με την Oxford Economics.

Η Μέση Ανατολή δεν απολαμβάνει τα οφέλη

Παρά το γεγονός ότι ο Κόλπος συνήθως επωφελείται από τις υψηλές τιμές πετρελαίου, η παράλυση του Στενού του Χορμούζ έχει περιορίσει τις πωλήσεις και αναγκάσει σε μειώσεις παραγωγής.

Ένας σύντομος πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει σε συρρίκνωση των οικονομιών του Κόλπου μέχρι και 2% φέτος, ενώ παρατεταμένες συγκρούσεις μπορεί να προκαλέσουν πτώση έως 15%, σύμφωνα με την Capital Economics. Το Κουβέιτ και το Κατάρ θα υποστούν τα μεγαλύτερα πλήγματα λόγω της μεγάλης εξάρτησής τους από την ενέργεια, ενώ η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ ενδέχεται να αντισταθμίσουν εν μέρει τις απώλειες μέσω μεταφοράς περισσότερου πετρελαίου μέσω αγωγών.

Η σύγκρουση έχει επίσης κλονίσει την εικόνα του Κόλπου ως σταθερού προορισμού, κάτι που απειλεί φιλόδοξες οικονομικές μεταρρυθμίσεις όπως το Vision 2030, που βασίζεται σε ξένες επενδύσεις. Παράλληλα, ο τουρισμός στη Μέση Ανατολή αναμένεται να υποστεί πλήγμα: οι διεθνείς επισκέπτες μπορεί να μειωθούν μέχρι και 27% φέτος, σύμφωνα με την Tourism Economics, με απώλεια εσόδων έως 56 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Αντιδράσεις στην ευρύτερη περιοχή

Η μόλυνση της κρίσης έχει εξαπλωθεί: αυτή την εβδομάδα η αιγυπτιακή λίρα κατέρρευσε σε ιστορικά χαμηλό έναντι του δολαρίου, λόγω ανησυχιών ότι οι ακριβότερες εισαγωγές ενέργειας θα επιβαρύνουν τα εύθραυστα κρατικά οικονομικά. Παράλληλα, η κρίση θα επιδεινώσει την οικονομική κατάσταση στο Ιράν.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει νέο ενεργειακό σοκ

Μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας θα μπορούσε να ανακόψει την οικονομική ανάκαμψη της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται σε εισαγωγές ορυκτών καυσίμων για περίπου 58% της ενέργειάς της. Μεταξύ των μεγάλων οικονομιών, μόνο η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία είναι περισσότερο εξαρτημένες από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν αγοράζουν πολύ ενέργεια από τη Μέση Ανατολή, είναι εκτεθειμένες στις αυξανόμενες παγκόσμιες τιμές. Η μειωμένη προσφορά από τον Κόλπο έχει πυροδοτήσει ανταγωνισμό για ό,τι απομένει αλλού, ανεβάζοντας τις τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη πάνω από 50% αυτόν τον μήνα.

Η επίδραση των υψηλότερων τιμών ενέργειας στον πληθωρισμό της ευρωζώνης θα μπορούσε να είναι τριπλάσια σε σχέση με τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Oxford Economics. Η Ιταλία αντιμετωπίζει από τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών, εν μέρει λόγω της μεγάλης εξάρτησής της από το υγροποιημένο φυσικό αέριο του Κατάρ.

Παρόλα αυτά, λίγοι οικονομολόγοι αναμένουν μια κρίση σαν αυτή που έπληξε την Ευρώπη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Τότε οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν πάνω από 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα, περίπου 348 δολάρια, σπρώχνοντας τον πληθωρισμό πάνω από 10%. Προς το παρόν, οι τιμές φυσικού αερίου είναι γύρω στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η Κίνα έχει πλεονεκτήματα που δεν έχουν άλλες ασιατικές οικονομίες

Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει χτίσει άμυνες απέναντι σε ενεργειακά σοκ. Η χώρα διαθέτει πάνω από ένα δισεκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου σε στρατηγικά αποθέματα, αρκετά για να καλύψουν μήνες κατανάλωσης, σύμφωνα με εκτιμήσεις. Επιπλέον, έχει επενδύσει σημαντικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, επιδοτεί τα ηλεκτρικά οχήματα και διαθέτει μεγάλη εγχώρια βιομηχανία άνθρακα στην οποία μπορεί να στηριχθεί.

Οι Ιαπωνία και Νότια Κορέα εξαρτώνται αρκετά από πετρέλαιο που έρχεται από τη Μέση Ανατολή, αλλά έχουν και μεγάλα αποθέματα πετρελαίου που μπορούν να χρησιμοποιήσουν σε περίπτωση ανάγκης. Πολλές ασιατικές οικονομίες επίσης βασίζονται στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τη Μέση Ανατολή, το οποίο όμως είναι πιο δύσκολο να αποθηκευτεί και μπορεί να τελειώσει πιο γρήγορα αν υπάρξουν διακοπές στην προμήθεια. Σύμφωνα με αναλύσεις, χώρες όπως το Πακιστάν και η Ταϊβάν είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε τέτοιο «σφίξιμο» του LNG, δηλαδή σε μείωση της προσφοράς και αυξήσεις τιμών.

Κάποιες χώρες έχουν ήδη αρχίσει να προσπαθούν να προστατευτούν και να στηρίξουν τα νοικοκυριά τους. Στη Νότια Κορέα και την Ταϊλάνδη έχουν θέσει οροφή στις τιμές καυσίμων για να κρατήσουν τις τιμές πιο χαμηλά. Στη Μιανμάρ, το στρατιωτικό καθεστώς άρχισε να περιορίζει τα καύσιμα για τα ιδιωτικά αυτοκίνητα. Στο Πακιστάν, η κυβέρνηση ζήτησε από κάποιους δημόσιους υπαλλήλους να δουλεύουν από το σπίτι και ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να κλείσει τα σχολεία για δύο εβδομάδες για να μειώσει τη χρήση ενέργειας. Οι Φιλιππίνες ζήτησαν από τα κυβερνητικά γραφεία να σβήνουν τους υπολογιστές στο μεσημεριανό διάλειμμα και να κρατούν το air‑condition στους 75 °F (περίπου 24 °C) για εξοικονόμηση ενέργειας.

Η ζήτηση για ρωσικό πετρέλαιο αυξάνεται

Η σύγκρουση στο Ιράν έχει δώσει στη Ρωσία μια απρόσμενη οικονομική “ανάσα”, τουλάχιστον για την ώρα. Πριν από τον πόλεμο, η Μόσχα είχε δυσκολία να πουλήσει το πετρέλαιό της λόγω των δυτικών κυρώσεων, αλλά τώρα που υπάρχει κενό στην αγορά από τον Κόλπο, η ζήτηση για ρωσικό πετρέλαιο έχει αυξηθεί. Αυτό δυναμώνει τη θέση της Ρωσίας στις σχέσεις της με μεγάλους αγοραστές όπως η Κίνα και η Ινδία. Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν χαλαρώσει κάποιες κυρώσεις, επιτρέποντας σε κάποιους αγοραστές να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο. Με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να ανεβαίνουν, το ρωσικό κράτος βελτιώνει τα οικονομικά του και γεμίζει τα ταμεία του — το πετρέλαιο της χώρας αυτή τη στιγμή πουλιέται πάνω από τα ~$59/βαρέλι που χρειάζεται για να ισορροπήσει τον προϋπολογισμό της.

Λατινική Αμερική και Καναδάς — πιθανό όφελος

Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας μπορεί να δώσουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη σε χώρες που εξάγουν πετρέλαιο, όπως ο Καναδάς, η Βραζιλία και η Βενεζουέλα, η οποία αυξάνει σταδιακά την παραγωγή της μετά από αλλαγές στην ηγεσία της. Παρά αυτό, οι οικονομολόγοι περιμένουν ότι ακόμη και αυτές οι χώρες θα δουν μια μικρή αύξηση στον πληθωρισμό, γιατί οι υψηλότερες τιμές ενέργειας σημαίνουν και ακριβότερη βενζίνη και αεροπορικά εισιτήρια.