Η Οικονομία Σε Κίνδυνο. Τι Μπορεί Να Την Ανατρέψει ή Να Την Σώσει;

Η αμερικανική οικονομία κατάφερε να περάσει τον Covid, τον πληθωρισμό και τους δασμούς χωρίς να καταρρεύσει. Μπορεί όμως να αντέξει το σοκ από την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου;

Να απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση είναι πιο δύσκολο από το συνηθισμένο. Ποιοι παράγοντες ώθησαν την ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, όπως η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης και οι καταναλωτές που ξοδεύουν ελεύθερα, είναι επίσης σημεία ευπάθειας. Παράλληλα, η αβεβαιότητα για τις πολιτικές παραμένει ασυνήθιστα υψηλή, σύμφωνα με ένα δείκτη βασισμένο σε ειδησεογραφικά άρθρα που δημιούργησαν τρεις ακαδημαϊκοί.

Ας δούμε τα σενάρια για το τι μπορεί να συμβεί:

Τι θα γίνει με το πετρέλαιο: ήπια πτώση ή έως 200 δολάρια

Αν και οι υφέσεις συχνά ακολουθούν τα άλματα στις τιμές του πετρελαίου, οι οικονομολόγοι δεν περιμένουν ύφεση αυτή τη φορά. Αυτό ισχύει ακόμα και μετά το γεγονός ότι το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τη Στενή του Χορμούζ, μειώνοντας κατά 16 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως την παγκόσμια προσφορά, δηλαδή το 15% της ζήτησης πριν από τον πόλεμο.

Ο Μάικλ Χέι της Société Générale, μιας γαλλικής τράπεζας, εκτιμά ότι αν η στενή παραμείνει κλειστή για άλλες δύο εβδομάδες, τα παγκόσμια αποθέματα θα πέσουν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και το Brent crude, που έκλεισε στα 118,35 δολάρια την Τρίτη, μπορεί να φτάσει το ρεκόρ των 146 δολαρίων το βαρέλι που είχε σημειωθεί το 2008. Το Dubai crude, που έχει τη μικρότερη προσφορά, ξεπέρασε ήδη τα 150 δολάρια την περασμένη εβδομάδα.

Γιατί οι οικονομολόγοι είναι ήρεμοι; Αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, τα 146 δολάρια είναι σήμερα 33% χαμηλότερα σε σχέση με το 2008. Η αμερικανική οικονομία εξαρτάται λιγότερο από το πετρέλαιο. Επιπλέον, η αγορά δεν πιστεύει ότι οι τιμές θα παραμείνουν τόσο υψηλές για πολύ: οι συμβάσεις μελλοντικής εκπλήρωσης δείχνουν την τιμή του Brent για παράδοση τον Απρίλιο του επόμενου χρόνου περίπου στα 80 δολάρια το βαρέλι.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs, Jan Hatzius, εκτιμά ότι αν η Στενή του Χορμούζ ανοίξει μέχρι τα μέσα Απριλίου, η αμερικανική οικονομία θα είναι 0,4% μικρότερη σε ένα χρόνο σε σχέση με το σενάριο χωρίς το κλείσιμο. Με άλλα λόγια, η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί ελαφρώς, αλλά ύφεση δεν αναμένεται.

Φυσικά, χειρότερα σενάρια είναι εύκολο να τα φανταστεί κανείς. Η Σαουδική Αραβία έχει παρακάμψει τη Στενή, στέλνοντας περίπου 4,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα από το λιμάνι Yanbu στη Ερυθρά Θάλασσα. Το Ιράν θα μπορούσε να προσπαθήσει να πλήξει το λιμάνι ή τον αγωγό Ανατολής-Δύσης που το τροφοδοτεί. Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσαν να επιτεθούν σε πλοία που περνούν από το νότιο τμήμα της Ερυθράς Θάλασσας. Ο Brent θα μπορούσε να φτάσει τα 200 δολάρια το βαρέλι, λέει ο Haigh, με μια επισήμανση: «Μάλλον μαντεύω αυτή τη στιγμή… Είναι πρωτοφανές».

Η αγορά παραμένει ευάλωτη σε διακοπές οπουδήποτε, είτε λόγω τυφώνων, είτε εργατικών κινητοποιήσεων, είτε κυβερνοεπιθέσεων. Οι εντεινόμενες ουκρανικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις διύλισης και εξαγωγής πρόσφατα διατάραξαν τις ρωσικές αποστολές μέσω της Βαλτικής Θάλασσας.

—Joe Wallace

Προβλήματα στον ιδιωτικό δανεισμό: παράπλευρο ζήτημα ή κύριο γεγονός

Οι εταιρείες του Wall Street που δραστηριοποιούνται στον ιδιωτικό δανεισμό — περίπου 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια στις ΗΠΑ και πάνω από 2 τρισεκατομμύρια παγκοσμίως — βρίσκονται υπό νέα πίεση. Αυτές οι εταιρείες μαζεύουν χρήματα από επενδυτές, μικρούς και μεγάλους, και τα δανείζουν σε εταιρείες που ιστορικά είχαν δυσκολία να πάρουν τραπεζικό δάνειο. Οι τόκοι που εισπράττουν επιστρέφονται στους επενδυτές ως μερίσματα. Τώρα, οι επενδυτές ανησυχούν για δάνεια σε ασταθείς τομείς, όπως η πληροφορική, και θέλουν πίσω τα χρήματά τους.

Ο Michael Dimler, ανώτερος αντιπρόεδρος για τον ιδιωτικό εταιρικό δανεισμό στη Morningstar DBRS, απέδωσε την πίεση σε μια φυσιολογική κάμψη της πιστωτικής αγοράς, όπου η απόδοση των δανείων εξασθενεί ενώ οι νέοι επενδυτές προσπαθούν να πάρουν πίσω τα χρήματά τους.

Όμως υπάρχουν κανάλια μέσω των οποίων ο πόνος μπορεί να εξαπλωθεί. Οι τράπεζες της Wall Street δανείζουν σε εταιρείες ιδιωτικού δανεισμού, με τα κεφάλαια των δανείων ως εξασφάλιση. Οι τράπεζες λένε ότι εκτίθενται μόνο στα ασφαλέστερα μέρη αυτών των συμφωνιών. Παρ’ όλα αυτά, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν αυξηθεί και οι μετοχές των τραπεζών πέφτουν. Ο Christopher Whalen, πρόεδρος της εταιρείας έρευνας και συμβουλευτικής στις αγορές πιστώσεων Whalen Global Advisors, φοβάται «μια στιγμή τύπου Lehman», αναφερόμενος στην πτώχευση της Lehman Brothers το 2008, όταν οι δανειστές τράβηξαν τα κεφάλαιά τους.

«Αυτό που πρέπει να ανησυχεί κανείς είναι οι αναγκαστικές ρευστοποιήσεις χαρτοφυλακίων δανείων, όπου όλοι πουλάνε ταυτόχρονα», είπε ο δικηγόρος χρηματοοικονομικών Richard Farley.

Αν οι εταιρείες δυσκολευτούν να βρουν χρηματοδότηση, ίσως χρειαστεί να περιορίσουν επενδύσεις και θέσεις εργασίας, ή ακόμα και να χρεοκοπήσουν, διασπείροντας πίεση στην ευρύτερη οικονομία.

—AnnaMaria Andriotis

Μετά την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, μια κατάρρευση;

Η οικονομία και το χρηματιστήριο προχώρησαν πέρυσι εν μέρει χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη (AI). Οι εννέα μεγαλύτερες εταιρείες των ΗΠΑ σε κεφαλαιοποίηση, όλες τεχνολογικοί γίγαντες, αποτελούν περίπου το 35% του δείκτη S&P 500 και οι περισσότερες έχουν βασίσει το μέλλον τους στην AI.

Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει την οικονομία να αντέξει στην ενεργειακή πίεση. Οι Alphabet, Amazon, Meta Platforms, Microsoft και Oracle προβλέπεται να ξοδέψουν μαζί πάνω από 2 τρισεκατομμύρια δολάρια τα επόμενα τρία χρόνια, κυρίως για κέντρα δεδομένων και chips, σύμφωνα με τη Morgan Stanley.

Ωστόσο, η AI έχει αρχίσει να φαίνεται υπερτιμημένη σε κάποιους, με τις επενδύσεις — πολλές εξ αυτών χρηματοδοτούμενες με δανεισμό — να προχωρούν γρηγορότερα από τα έσοδα.

Οι περιορισμοί στην ενέργεια και στις μεταφορές λόγω του πολέμου στο Ιράν πιθανότατα θα δυσκολέψουν την κατασκευή των κέντρων δεδομένων, λέει ο Todd Castagno, υπεύθυνος παγκόσμιας αξιολόγησης, λογιστικής και φορολογίας στη Morgan Stanley. Τα κρατικά επενδυτικά κεφάλαια της Μέσης Ανατολής είναι επίσης μεγάλες πηγές χρηματοδότησης για μερικές από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές εταιρείες AI, όπως η OpenAI και η Anthropic.

Την ίδια στιγμή, η χρηματοδότηση για υποδομές AI αρχίζει να επιβραδύνεται και οι επενδυτές ανησυχούν για έλλειψη κεφαλαίων. «Ολόκληρο το οικοσύστημα έχει λιγότερο κεφάλαιο από ό,τι νομίζουν οι άνθρωποι», λέει ο Castagno. Οτιδήποτε σταματήσει την κατασκευή των κέντρων δεδομένων θα μπορούσε να «αναποδογυρίσει» την οικονομία.

—Angel Au-Yeung

Ο καταναλωτής χάνει έδαφος

Οι Αμερικανοί με χαμηλότερα εισοδήματα δυσκολεύονται μετά τη λήξη των επιδομάτων της πανδημίας και λόγω πληθωρισμού. Τα ποσοστά καθυστερήσεων σε πιστωτικές κάρτες για δανειολήπτες με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα είναι τώρα υψηλότερα από ό,τι στην οικονομία πριν από την πανδημία, σύμφωνα με τον οικονομολόγο Breno Braga από το think tank Urban Institute.

Ωστόσο, η κατανάλωση παραμένει ισχυρή μέχρι τις αρχές του 2026. Ο βασικός λόγος: Τα νοικοκυριά με υψηλά εισοδήματα, ενισχυμένα από την άνοδο των τιμών των μετοχών πέρυσι, συνεχίζουν να ξοδεύουν.

Βραχυπρόθεσμα, είναι σχετικά προστατευμένα από τις υψηλές τιμές βενζίνης. Ξοδεύουν λιγότερα για καύσιμα και τα αυτοκίνητά τους είναι συνήθως πιο οικονομικά σε καύσιμα.

Ωστόσο, μια πτώση στο χρηματιστήριο θα μπορούσε να μειώσει τη δαπάνη των εύπορων οικογενειών, ενώ οι υψηλές τιμές βενζίνης πιέζουν τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα. Ο οικονομολόγος του Duke University, Matthias Kehrig, υπολόγισε ότι για τους χαμηλού εισοδήματος εργαζόμενους, η αύξηση 1 δολαρίου στην τιμή της βενζίνης τον τελευταίο μήνα ισοδυναμεί με το 2% του εισοδήματός τους. Δεδομένου ότι λίγοι έχουν εναλλακτικές στο αυτοκίνητο, «κάτι άλλο πρέπει να θυσιαστεί», όπως λέει.

—Dan Frosch

Το Υπουργείο Οικονομικών ως αποσβεστήρας ή ενισχυτής σοκ Ακόμα και αν επιχειρήσεις ή καταναλωτές δυσκολευτούν, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση συνήθως μπορεί να μαλακώσει το πλήγμα αυξάνοντας τις δαπάνες, μειώνοντας φόρους ή σώζοντας το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ένας λόγος που οι οικονομολόγοι παραμένουν σχετικά αισιόδοξοι για τις υψηλές τιμές ενέργειας είναι ότι ο περσινός νόμος για τους φόρους βάζει χρήματα στις τσέπες των Αμερικανών μέσω μεγαλύτερων επιστροφών και μειωμένων κρατήσεων από μισθούς. Λειτουργεί ουσιαστικά σαν απρόβλεπτος αποσβεστήρας σοκ.

Σε ένα χειρότερο, αν και απίθανο, σενάριο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μπορεί να ενισχύσει αντί να απορροφήσει τα σοκ. Οι ΗΠΑ χρηματοδοτούν τις δημοσιονομικές τους υποχρεώσεις εκδίδοντας κρατικά ομόλογα (Treasury securities). Αυτές οι χαμηλού κινδύνου επενδύσεις στηρίζουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και παρέχουν καταφύγιο κεφαλαίου σε έναν ασταθή κόσμο. Μια απώλεια εμπιστοσύνης των επενδυτών στα Treasury θα μπορούσε να αυξήσει απότομα τα επιτόκια, επηρεάζοντας την αγορά ακινήτων, τις επιχειρηματικές επενδύσεις και τα χρηματιστήρια — και πιθανώς προκαλώντας ύφεση.

Ήδη έχουν υπάρξει αναταράξεις. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος με το Ιράν, η απόδοση των 10ετών ομολόγων ανέβηκε πάνω από 4,4% από κάτω από 4%. Οι δημοπρασίες Treasury της περασμένης εβδομάδας ήταν πιο ασταθείς από το συνηθισμένo.

Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας—ακόμα. Τα επιτόκια ήταν υψηλότερα κάποιες στιγμές πέρυσι και πολύ υψηλότερα τη δεκαετία του 1980 και του 1990.

Ωστόσο, η ασφάλεια των αμερικανικών ομολόγων εξαρτάται από τα μαθηματικά και την εμπιστοσύνη. Τα δημοσιονομικά των ΗΠΑ έχουν περάσει πλέον όρια που κάποτε φαινόταν καταστροφικά. Το ετήσιο κόστος τόκων καταναλώνει σχεδόν το 20% των εσόδων. Το χρέος σε σχέση με την οικονομία πλησιάζει σε ρεκόρ. Το Social Security θα καταστεί αφερέγγυο το 2032. Δεν υπάρχει μαγικός αριθμός που να καθιστά το αμερικανικό χρέος μη βιώσιμο, αλλά κάθε αύξηση τοποθετεί την κυβέρνηση σε μεγαλύτερη ευπάθεια απέναντι στις διακυμάνσεις των επιτοκίων και μειώνει την ικανότητά της να αντιμετωπίσει μια κρίση.

Οι ΗΠΑ πιθανότατα θα τα βγάλουν πέρα. Αλλά μια αλλαγή στη διάθεση της αγοράς, όσο απίθανη κι αν φαίνεται, μπορεί να συμβεί γρήγορα. «Άνθρωποι, οργανισμοί και ακόμη και χώρες στο παρελθόν που πίστευαν ότι “δεν μπορεί να συμβεί εδώ” είχαν δίκιο—μέχρι που δεν είχαν», είπε ο Mitch Daniels, διευθυντής προϋπολογισμού επί Προεδρίας George W. Bush.

—Richard Rubin