Πιθανή Επιτυχία ΗΠΑ Κατά Του Ιράν Θα Αλλάξει Την Παγκόσμια Αγορά Πετρελαίου

Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν θα μπορούσε να πάει στραβά. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι αναλυτές έχουν επικεντρωθεί σχεδόν μόνο σε αυτό.

Ας δούμε όμως το αντίθετο σενάριο: τι θα γινόταν αν όλα πήγαιναν καλά. Γιατί κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και τη γεωπολιτική.

Αν το Ιράν, μαζί με τη Βενεζουέλα, βρεθούν σύντομα υπό κυβερνήσεις που είναι φιλικές ή τουλάχιστον όχι εχθρικές προς τις ΗΠΑ, τότε δύο μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες που συχνά προκαλούσαν προβλήματα στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα πάψουν να αποτελούν πηγή αναταραχής. Σε αυτή την περίπτωση, η Ρωσία θα ήταν η μόνη μεγάλη πετρελαϊκή δύναμη που παραμένει αντίπαλος της Δύσης, αλλά και η επιρροή της θα ήταν μικρότερη.

Φυσικά αυτό είναι απλώς ένα πιθανό σενάριο και όχι πρόβλεψη. Τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες μπορεί να συμβούν πολλά διαφορετικά πράγματα και η κατάσταση στο Ιράν παραμένει πολύ ρευστή.

Παρόλα αυτά, μέχρι στιγμής τα γεγονότα φαίνεται να εξελίσσονται θετικά για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Την πρώτη κιόλας ημέρα σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενώ οι στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας υπέστησαν σημαντικά πλήγματα και οι αντίποινες επιθέσεις που δέχτηκαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ήταν περιορισμένες.

Οι επιθέσεις του Ιράν έχουν προκαλέσει ζημιές σε εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο Κατάρ και σε ένα διυλιστήριο πετρελαίου στη Σαουδική Αραβία. Η κίνηση των δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ έχει σταματήσει. Ωστόσο, το πέρασμα δεν έχει κλείσει επίσημα και η ικανότητα του Ιράν να το μπλοκάρει πιθανότατα θα μειωθεί όσο οι ΗΠΑ καταστρέφουν το ναυτικό και τις πυραυλικές του εγκαταστάσεις.

Η αντίδραση των αγορών μέχρι στιγμής δείχνει ότι η αναστάτωση είναι μικρότερη από όσο φοβόντουσαν πολλοί. Από την Παρασκευή, το πετρέλαιο Brent έχει αυξηθεί περίπου 10 δολάρια και βρίσκεται γύρω στα 82 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο που βρίσκεται στο χαμηλό άκρο των προβλέψεων πολλών αναλυτών. Οι αμερικανικές μετοχές, που τη Δευτέρα έμειναν σχεδόν αμετάβλητες, την Τρίτη το απόγευμα υποχωρούσαν λιγότερο από 1%.

Αν και ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αρχικά μίλησε για αλλαγή καθεστώτος, είναι πιθανό τελικά να μην προχωρήσει μέχρι εκεί. Μετά την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, ο Τραμπ άφησε στην εξουσία την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες, με αντάλλαγμα τον έλεγχο των εξαγωγών πετρελαίου και της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας.

Στο Ιράν αυτή τη στιγμή κυβερνά ένα προσωρινό συμβούλιο, ενώ η χώρα αναζητά διάδοχο του ανώτατου ηγέτη Χαμενεΐ. Ο Τραμπ θα μπορούσε να επιτρέψει στο καθεστώς να παραμείνει, αν δεχτεί τους αρχικούς όρους του: να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου, να εγκαταλείψει την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων και να σταματήσει τη στήριξη σε συμμάχους και ένοπλες ομάδες, όπως οι Χούθι στην Υεμένη και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Το καθεστώς ίσως θεωρήσει ότι αυτή είναι μια λιγότερο κακή επιλογή από το να συνεχιστεί ένας αεροπορικός πόλεμος και να υπάρξει κίνδυνος εσωτερικής εξέγερσης. Αν υπάρξει συμφωνία, θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για την άρση των κυρώσεων.

Όπως και στη Βενεζουέλα, το τέλος των κυρώσεων θα αυξήσει σταδιακά την παραγωγή του Ιράν, επειδή για δεκαετίες υπήρξε έλλειψη επενδύσεων στις πετρελαϊκές υποδομές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η παραγωγή του Ιράν θα μπορούσε να ανέβει από περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σήμερα σε περίπου 3,6 εκατομμύρια μέχρι το τέλος του επόμενου χρόνου, που είναι λίγο κάτω από την τρέχουσα δυναμική του των 3,8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως — σύμφωνα με στοιχεία της Rystad Energy.

Σε βάθος χρόνου, η νέα προσφορά από το Ιράν θα μπορούσε να είναι σημαντική. Τα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου του Ιράν ήταν από τα μεγαλύτερα στον κόσμο — πίσω μόνο από αυτά της Βενεζουέλας, της Σαουδικής Αραβίας και του Καναδά — με πάνω από 200 δισεκατομμύρια βαρέλια.

Πριν από την επανάσταση του 1979, το Ιράν παρήγαγε 5 έως 6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα και η συνολική παραγωγή του σε συνδυασμό με αυτή της Βενεζουέλας ήταν συγκρίσιμη με εκείνη της Σαουδικής Αραβίας.

Τόσο σημαντική όσο είναι η αύξηση της προσφοράς από το Ιράν, εξίσου σημαντικό είναι ότι μειώνεται η πιθανότητα ξαφνικών απωλειών στην προσφορά. Το Ιράν υπήρξε σχεδόν συνεχώς πηγή διαταραχών στις αγορές πετρελαίου — από την επανάσταση του 1979, τον πόλεμο με το Ιράκ στη δεκαετία του 1980, μέχρι τα χρόνια κυρώσεων που επιβλήθηκαν επειδή η χώρα θεωρήθηκε ότι επιδίωκε την κατασκευή πυρηνικής βόμβας.

Η Βενεζουέλα ήταν επίσης τακτική πηγή διακοπών στην προσφορά, από απεργίες πετρελαίου το 2002 μέχρι την επιβολή οικονομικών κυρώσεων κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ.

Χωρίς τέτοιου είδους απειλές στην προσφορά, όλος ο κόσμος θα ωφεληθεί από λιγότερη μεταβλητότητα στις τιμές και από ένα μικρότερο «γεωπολιτικό περιθώριο» που συνήθως συμπεριλαμβάνεται στην τιμή του πετρελαίου.

Το οικονομικό όφελος για τις ΗΠΑ θα είναι μάλλον μικρό, καθώς οι ΗΠΑ είναι ήδη καθαρός εξαγωγέας πετρελαίου. Οι κρίσιμες αδυναμίες της αμερικανικής οικονομίας σχετίζονται περισσότερο με κρίσιμα ορυκτά και ημιαγωγούς παρά με το πετρέλαιο.

Ωστόσο, αν ο Τραμπ καταφέρει να μετατρέψει τη Βενεζουέλα και το Ιράν από εχθρικά κράτη σε καθεστώτα τουλάχιστον ουδέτερα ή ακόμη και φιλικά, το γεωπολιτικό όφελος θα είναι τεράστιο.

Καθώς οι αραβο‑ισραηλινές σχέσεις αρχίζουν σιγά σιγά να βελτιώνονται, παρά την ένταση που προκαλεί ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα, μια κανονικοποίηση των σχέσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της Μέσης Ανατολής ως μόνιμης απειλής για την παγκόσμια οικονομία. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι στρατιωτικές δυνάμεις που είναι δεσμευμένες στην περιοχή θα μπορούσαν να απασχοληθούν περισσότερο στην περιοχή του Ινδο‑Ειρηνικού.

Η Βενεζουέλα, όπως και το Ιράν, είχε για καιρό αποσταθεροποιήσει τις γειτονικές της χώρες, υποστήριζε εχθρικά καθεστώτα και ήταν σημαντική πηγή πετρελαίου για την Κίνα. Και οι δύο χώρες ήταν αξιόπιστοι σύμμαχοι της Ρωσίας στις προσπάθειές της να μειώσει την αμερικανική επιρροή σε όλο τον κόσμο. Η Ρωσία τώρα αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να χάσει και τις δύο και να δει το πετρέλαιό τους να πιέζει τις δικές της πωλήσεις. Από την άλλη, μπορεί να επωφεληθεί από το γεγονός ότι η Κίνα χάνει πρόσβαση σε φτηνό, κυρωμένο πετρέλαιο, σύμφωνα με γεωπολιτικούς αναλυτές.

Αυτό το πιθανό σενάριο παραβλέπει προφανώς εξαιρετικά σοβαρούς κινδύνους από την άλλη πλευρά, πέρα από τους πιο προφανείς — όπως το να επιβιώσει το ίδιο το καθεστώς του Ιράν από τον πόλεμο χωρίς να κάνει παραχωρήσεις, ή να αντικατασταθεί από κάτι χειρότερο, ή ακόμα και να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος.

Ακόμα κι αν το καθεστώς ζητήσει ειρήνη, οι ΗΠΑ πιθανώς να χρειαστούν συνεχή στρατιωτική παρουσία για να διασφαλίσουν ότι τηρεί τους όρους. Παρόμοια, για να διατηρηθεί η συνεργασία με τη νέα ηγεσία στη Βενεζουέλα, ίσως χρειαστεί να υπάρχει «στόλος ναυτικών δυνάμεων» ανοιχτά από τις ακτές της, όπως λένε αναλυτές.

Μια επώδυνη διδασκαλία από το παρελθόν είναι η περίπτωση του Ιράκ το 1991, όταν οι ΗΠΑ έδιωξαν τις ιρακινές δυνάμεις από το Κουβέιτ αλλά σταμάτησαν πριν από την αλλαγή καθεστώτος. Αντί αυτού, επέβαλαν κυρώσεις και ζώνες απαγόρευσης πτήσεων για χρόνια, πριν καταλήξουν ότι μόνο η αλλαγή καθεστώτος θα τερμάτιζε την απειλή — και εισέβαλαν ξανά. Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που ο Τραμπ έχει ορκιστεί να αποφύγει.