Η Δικαστική Απόφαση Υπέρ Του Προέδρου Της Fed Είναι Ένα Δίκοπο Μαχαίρι

Για δεκαετίες, η ανεξαρτησία της Fed από τον Λευκό Οίκο βασιζόταν σε έναν άγραφο κανόνα: οι πρόεδροι των ΗΠΑ όριζαν τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της κεντρικής τράπεζας, μαζί και τον πρόεδρό της, και μπορεί να παραπονιούνταν για τα επιτόκια — αλλά στο τέλος άφηναν τη Fed να κάνει τη δουλειά της χωρίς παρεμβάσεις.

Η απόφαση ενός ομοσπονδιακού δικαστή την Παρασκευή, που ακύρωσε δύο ποινικές κλητεύσεις εναντίον του προέδρου της Fed, Jerome Powell, έδειξε πόσο έχει αλλάξει αυτή η κατάσταση με τον Τραμπ. Ο Τραμπ έχει πιέσει να ασκήσει άμεσο έλεγχο στις αποφάσεις για τα επιτόκια με κάθε δυνατό τρόπο. Έτσι, η ανεξαρτησία της Fed πλέον δεν στηρίζεται σε άγραφους κανόνες, αλλά σε δικαστικές αποφάσεις.

Ο ομοσπονδιακός δικαστής James Boasberg ακύρωσε την έρευνα που είχε ζητήσει η ομοσπονδιακή εισαγγελέας Jeanine Pirro, παλιά σύμμαχος του Τραμπ, με μια απόφαση 27 σελίδων που δημοσιεύτηκε την Παρασκευή. Ο δικαστής κατέληξε ότι οι κλητεύσεις, που αφορούσαν λίγα λεπτά από κατάθεση του Powell στο Κογκρέσο το περασμένο καλοκαίρι σχετικά με τις ανακαινίσεις στο κτίριο της Fed, είχαν στόχο να τον «παρενοχλήσουν και να του ασκήσουν πίεση» ώστε να μειώσει τα επιτόκια ή να παραιτηθεί. Η Pirro δήλωσε ότι σκοπεύει να ασκήσει έφεση.

Ο Boasberg, που είχε διοριστεί από τον Barack Obama, είπε επίσης ότι η κυβέρνηση δεν παρουσίασε στοιχεία για κάποια ποινική παρανομία. Το ίδιο έχουν επισημάνει και αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές από την επιτροπή που άκουσε την κατάθεση.

Η διαμάχη για τις κλητεύσεις δεν είναι το μόνο μέτωπο όπου η ανεξαρτησία της Fed κρίνεται πλέον από τα δικαστήρια αντί για την πολιτική αυτοσυγκράτηση. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ εξετάζει επίσης αν ο Τραμπ μπορεί να απομακρύνει από τη θέση της τη διοικήτρια της Fed Lisa Cook, λόγω κατηγοριών για απάτη σε στεγαστικά δάνεια — κατηγορίες που η ίδια αρνείται.

Η υπόθεση αυτή μπορεί να καθορίσει για πρώτη φορά πόσο εύκολα ένας πρόεδρος μπορεί να απολύσει μέλη του διοικητικού συμβουλίου της κεντρικής τράπεζας. Αν το δικαστήριο αποφασίσει ότι η Cook προστατεύεται από απομάκρυνση, θα ενισχυθούν τα νομικά «τείχη» γύρω από τη Fed. Αν αποφασίσει το αντίθετο, τότε οποιοσδήποτε πρόεδρος θα μπορούσε να αποκτήσει έναν άμεσο μοχλό επιρροής στη νομισματική πολιτική — κάτι που δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα.

Πάντως, αναμένεται ότι το Ανώτατο Δικαστήριο θα αποφασίσει εναντίον του Trump. Ο επενδυτικός διαχειριστής Mark Spindel, που έχει γράψει βιβλίο για την ιστορία της ανεξαρτησίας της Fed, είπε ότι ο Trump «προσπάθησε με δύο ξεκάθαρους τρόπους να στραφεί εναντίον δύο διοικητών. Απορρίφθηκε από ένα δικαστήριο και πιθανότατα θα απορριφθεί και από το ανώτερο».

Η ανεξαρτησία της Fed υπάρχει επειδή το Κογκρέσο και οι πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν αναγνωρίσει ότι υπάρχει ένα δύσκολο δίλημμα: αν πιέσεις για χαμηλότερα επιτόκια για να ενισχύσεις την οικονομία βραχυπρόθεσμα, υπάρχει κίνδυνος αργότερα να αυξηθεί ο πληθωρισμός.

Ο αμερικανικός νόμος δίνει στη Fed τη δυνατότητα να ελέγχει τον δικό της προϋπολογισμό, να έχει αξιωματούχους με μεγάλες και διαφορετικές θητείες και να προστατεύονται από απομάκρυνση λόγω διαφωνιών στην πολιτική. Σε χώρες όπου οι πολιτικοί ελέγχουν τη νομισματική πολιτική, όπως η Τουρκία ή η Αργεντινή, συχνά εμφανίζεται υψηλός και χρόνιος πληθωρισμός που μειώνει το βιοτικό επίπεδο και αποσταθεροποιεί την οικονομία.

Ωστόσο, οι δικαστικές νίκες από μόνες τους ίσως να μην είναι αρκετές για να εξασφαλίσουν την αυτονομία της Fed. Η κεντρική τράπεζα χρειάζεται διαρκή και ευρεία πολιτική στήριξη για να προστατεύσει την ανεξαρτησία της. Ίσως η σημαντικότερη συνέπεια της στάσης του Trump ήταν ότι «ξύπνησε» τη Γερουσία, η οποία μέχρι τώρα δεν έδειχνε ιδιαίτερη διάθεση να αντισταθεί στην εκτελεστική εξουσία.

Ιδιαίτερα ο γερουσιαστής Thom Tillis από τη Βόρεια Καρολίνα, που αποχωρεί από την πολιτική, έχει δηλώσει ότι θα μπλοκάρει νέους διορισμούς στη Fed. Αυτό καθυστερεί τη διαδικασία αντικατάστασης του Jerome Powell, του οποίου η θητεία ως προέδρου λήγει σε δύο μήνες. Ο Trump έχει προτείνει τον πρώην διοικητή της Fed Kevin Warsh για τη θέση.

Η αλλαγή στην ηγεσία —και οι δημόσιες δηλώσεις του Trump ότι περιμένει από τον επόμενο πρόεδρο της Fed να μειώσει τα επιτόκια— κάνουν ακόμη πιο σημαντικές τις δικαστικές μάχες για τις κλητεύσεις και για την απομάκρυνση της Cook, καθώς θα καθορίσουν τα όρια της προεδρικής εξουσίας πάνω στην κεντρική τράπεζα.

Για τον Warsh, η υπόθεση έχει και μια ειρωνεία. Αν τα δικαστήρια και το Κογκρέσο υπερασπιστούν δυναμικά την ανεξαρτησία της Fed, αυτό μπορεί να λειτουργήσει σαν ασπίδα για τον ίδιο όταν αναλάβει τη θέση, καθησυχάζοντας τους επενδυτές ότι η τράπεζα θα μπορεί να παίρνει ακόμη και δύσκολες αποφάσεις για να συγκρατεί τον πληθωρισμό.

Ωστόσο, ο δρόμος μέχρι εκεί είναι λεπτός. Ο Tillis άφησε να εννοηθεί ότι η απόφαση της εισαγγελέως Jeanine Pirro να ασκήσει έφεση μπορεί να καθυστερήσει την επικύρωση του Warsh. Στην αρχή, ο Warsh ίσως χρειαστεί να αποδείξει ότι είναι αρκετά ανεξάρτητος, ώστε να καθησυχάσει βουλευτές και επενδυτές ότι θα λαμβάνει αποφάσεις με βάση τα δεδομένα — χωρίς να προκαλεί έναν πρόεδρο που μόλις αυτή την εβδομάδα ζήτησε δημόσια από τη Fed να μειώσει αμέσως τα επιτόκια, κάτι που οι αξιωματούχοι μάλλον δεν θα κάνουν στην επόμενη συνεδρίασή τους.

Ο κίνδυνος για τη Fed είναι ότι οι κινήσεις που έκανε για να υπερασπιστεί τον εαυτό της ίσως τελικά τη μπλέξουν περισσότερο στην πολιτική αντιπαράθεση. Τα έγγραφα που αποκαλύφθηκαν δείχνουν την κεντρική τράπεζα να αντιδρά πιο έντονα από ποτέ απέναντι σε έναν εν ενεργεία πρόεδρο. Στην απάντησή τους, οι εξωτερικοί δικηγόροι της Fed κατέγραψαν περίπου 100 δημόσιες δηλώσεις του Trump και των συμμάχων του που επιτίθενται στον Powell από το 2018 μέχρι σήμερα.

Η Fed υποστήριξε ότι όλα αυτά οδηγούν σε ένα συμπέρασμα: ότι οι κλητεύσεις είχαν στόχο να βοηθήσουν τον Trump «να πάρει για τον εαυτό του μια εξουσία που ο ομοσπονδιακός νόμος του αρνείται». Από την πλευρά της, η Pirro δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή ότι η απόφαση του δικαστή ουσιαστικά επιτρέπει στον Powell να βρίσκεται «σε καθεστώς ασυλίας» από έρευνες.

Προς το παρόν, δικαστές και νομοθέτες έχουν βάλει ένα όριο γύρω από τη Fed. Το αν αυτό το όριο θα αντέξει όταν αποχωρήσει ο Powell και αναλάβει ο επόμενος πρόεδρος, θα δείξει αν η ανεξαρτησία που προστατεύεται από δικαστικές αποφάσεις μπορεί να αποδειχθεί το ίδιο ισχυρή με την ανεξαρτησία που κάποτε στηριζόταν απλώς στην πολιτική παράδοση.