Καλώς Ήρθατε στη Γροιλανδία: Οικονομία Επιδοτήσεων και Γαρίδων.

NUUK, Greenland — Αν ο Τραμπ αποκτούσε τη Γροιλανδία, θα έβρισκε μια οικονομία με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από πάνω από 1 δισ. δολάρια σε ετήσιες κρατικές επιδοτήσεις και κινείται κυρίως από τις πωλήσεις γαρίδας.

Το μεγαλύτερο νησί του κόσμου θεωρείται από τον Αμερικανό πρόεδρο ως το real-estate deal μιας ζωής. Διαθέτει στρατηγική γεωγραφική θέση και ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα ορυκτών, θαμμένα βαθιά κάτω από τον πάγο.

Προς το παρόν, όμως, η οικονομία στηρίζεται σε κάτι πολύ πιο πεζό: την αλιεία και μια πρόσφατη αύξηση επενδύσεων για την κατασκευή νέων αεροδρομίων. Τα έσοδα και από τους δύο αυτούς τομείς κινούνται πτωτικά, με αποτέλεσμα η οικονομία να «κολλάει» το 2025.

Δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών δείχνουν σταθερά ότι οι Γροιλανδοί ανησυχούν περισσότερο για την κατάσταση της οικονομίας τους παρά για ένα ενδεχόμενο foreign takeover από την Αμερική — ή από οποιονδήποτε άλλο.

Αξιωματούχοι της Γροιλανδίας παραδέχονται χαμηλόφωνα ότι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, όποιος αναλάβει τη διακυβέρνηση του νησιού είναι πιο πιθανό να βρεθεί μπροστά σε ένα money pit παρά σε ένα gold mine.

Το νησί αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα welfare states στον κόσμο: μια τεράστια έκταση από παγωμένα χωριά, των οποίων οι κάτοικοι —προσβάσιμοι μόνο με ελικόπτερο ή propjet— έχουν συνηθίσει τα προνόμια της δανικής social democracy, από δωρεάν υγειονομική περίθαλψη έως ισχυρό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα. Παράλληλα, θα χρειαστούν χρόνια και δισεκατομμύρια δολάρια για να μετατραπεί μια οικονομία όπου το 98% των εξαγωγών είναι θαλασσινά σε μια mining behemoth.

«Δεν πρόκειται για μια διαφοροποιημένη οικονομία και θα χρειαστεί χρόνος για να γίνει αυτάρκης», λέει ο Otto Svendsen, fellow στο Center for Strategic and International Studies. Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας δεν έχει κάνει «τεράστια πρόοδο», προσθέτει.

Η Γροιλανδία έχει περίπου 57.000 κατοίκους, διάσπαρτους κατά μήκος της ακτής σε μια από τις πιο δύσκολες για διαβίωση περιοχές του πλανήτη, όπου το 80% της χώρας καλύπτεται από πάγο. Τα επίπεδα διαβίωσης διαφέρουν πολύ. Στην πρωτεύουσα Nuuk, οι κάτοικοι μπορούν να παίξουν γκολφ και να φάνε σε καλό εστιατόριο. Σε μικρότερα και πιο απομακρυσμένα χωριά, όπου ο μέσος μισθός είναι περίπου 50% χαμηλότερος, οι άνθρωποι κάνουν μπάνιο κόβοντας κομμάτια πάγου για να τα λιώσουν. Το νησί, που είναι λίγο μεγαλύτερο από το Μεξικό, έχει λιγότερο από 100 μίλια οδικού δικτύου με ασφαλτοστρωμένους δρόμους.

Πίσω από αυτή τη ζωή υπάρχει μεγάλη εξάρτηση από τη Δανία, καθώς η Γροιλανδία είναι ένα semiautonomous territory (ημιαυτόνομη περιοχή) του Βασιλείου της Δανίας. Περίπου το 40% των εργαζομένων στη Γροιλανδία απασχολούνται από το κράτος. Η Δανία δίνει μια επιχορήγηση (grant) που αντιστοιχεί περίπου στο μισό των εσόδων της κυβέρνησης της Γροιλανδίας και στο 20% του ΑΕΠ (GDP) του νησιού. Η Δανία επίσης πληρώνει για την αστυνομία, τα δικαστήρια, τους τραπεζικούς ελεγκτές και την κατά κύριο λόγο δωρεάν υγειονομική περίθαλψη σε μερικά από τα πιο απομακρυσμένα χωριά του κόσμου, ενώ διαχειρίζεται και τις εξωτερικές υποθέσεις και την άμυνα. Αυτό ισοδυναμεί με λίγο πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια τον χρόνο, σύμφωνα με τον Torben Andersen, πρόεδρο του Economic Council for Greenland. Αν αυτή η βοήθεια σταματούσε από τη μια μέρα στην άλλη, «θα ήταν κάτι δραματικό», όπως λέει.

Αν οι ΗΠΑ αντικαταστήσουν αυτήν την επιχορήγηση από τη Δανία, οι κάτοικοι της Γροιλανδίας θα γίνουν οι μεγαλύτεροι per capita αποδέκτες (ανά κάτοικο) ομοσπονδιακών επιχορηγήσεων, ξεπερνώντας ακόμα και τους κατοίκους της Αλάσκας ή της Ουάσιγκτον D.C.

Η κυβέρνηση Trump πρότεινε να αγοράσει το νησί, αλλά η κυβέρνηση της Γροιλανδίας λέει πως δεν είναι προς πώληση. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν συζητήσει να κάνουν απευθείας πληρωμές στους Γροιλανδούς για να τους κερδίσουν. Εξετάζουν επίσης μια πρόταση σύμφωνα με την οποία η Γροιλανδία θα γινόταν ανεξάρτητη από τη Δανία και θα λάμβανε πληρωμές από τις ΗΠΑ για να καλύπτει κάποια λειτουργικά κόστη, με αντάλλαγμα προνομιακή πρόσβαση των ΗΠΑ στο νησί.

Ένα παράδειγμα προς σύγκριση είναι τα νησιά Marshall, που πρόσφατα ανανέωσαν ένα so-called compact of free association με τις ΗΠΑ. Η κυβέρνηση των νησιών, που είναι πλήρως ανεξάρτητη από τις ΗΠΑ, λαμβάνει 115 εκατομμύρια δολάρια ετησίως από την Ουάσιγκτον, με αντάλλαγμα οι ΗΠΑ να έχουν την αρμοδιότητα στην άμυνα.

Αυτό βγαίνει περίπου σε 2.875 δολάρια ανά άτομο τον χρόνο. Για να καλύψουν το αντίστοιχο των περίπου 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων που δίνει η Δανία στη Γροιλανδία, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να δίνουν περίπου 17.500 δολάρια ανά άτομο.

Ο Tραμπ υποστήριξε ότι αν οι ΗΠΑ δεν πάρουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας, τότε το νησί μπορεί να περάσει στην κυριαρχία της Κίνας ή της Ρωσίας. Οι Δανοί αξιωματούχοι λένε πως η Κίνα δείχνει ελάχιστο ενδιαφέρον, ενώ η Ρωσία — που είναι στρατιωτικά απασχολημένη στην Ουκρανία — σπάνια φέρνει ναυτικές δυνάμεις κοντά στο νησί.

Οι ΗΠΑ ήδη διατηρούν μια μεγάλη στρατιωτική βάση στη βόρεια Γροιλανδία χωρίς να πληρώνουν ενοίκιο. Μια συμφωνία δεκαετιών με τη Δανία δίνει στις ΗΠΑ το δικαίωμα να τοποθετήσουν επιπλέον στρατεύματα στη Γροιλανδία, αρκεί να ενημερώσουν πρώτα την Κοπεγχάγη.

«Νομίζω πως μπορούμε να εξυπηρετήσουμε τα συμφέροντα τόσο της Αμερικής όσο και της Γροιλανδίας», παρόλο που μπορεί να διαφωνούν σε αρκετά σημεία, είπε η υπουργός Επιχειρήσεων της Γροιλανδίας, Naaja Nathanielsen, την Τρίτη στο Λονδίνο. Αρνήθηκε ότι η Γροιλανδία θέλει να ζητήσει επενδύσεις από την Κίνα, προσθέτοντας πως η κυβέρνηση επιθυμεί να συνεργαστεί με «like-minded» χώρες και να γίνει σταδιακά λιγότερο εξαρτημένη από τις δανικές επιδοτήσεις (subsidies) όσο αποκτά περισσότερη αυτονομία. «Δεν είναι σπριντ, είναι μαραθώνιος», είπε χαρακτηριστικά.

Για περίπου δέκα χρόνια, ο συνδυασμός των δανικών επιδοτήσεων, των επενδύσεων σε υποδομές και των αυξανόμενων παγκόσμιων τιμών για halibut, cod και shrimp βοήθησε την οικονομία να κρατηθεί σε σταθερό ρυθμό. Υπήρξε επίσης μια περίοδος έντονης κατασκευαστικής δραστηριότητας, όπως το νέο διεθνές αεροδρόμιο στο Nuuk.

Όμως αυτές οι καλές μέρες φτάνουν στο τέλος τους. Η οικονομία της Γροιλανδίας μεγάλωσε μόλις 0,8% το 2024 και 0,2% το 2025, σύμφωνα με τη Δανική κεντρική τράπεζα. Μερικοί από τους λόγους για αυτή την επιβράδυνση είναι η πτώση στα αποθέματα γαρίδας (shrimp) και η μείωση των τιμών της. Η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας επηρεάζει την αναπαραγωγή της γαρίδας. Παράλληλα, αυξήθηκε ο πληθυσμός των cod, που τρώνε γαρίδες.

Σε πρόσφατη επίσκεψη στο λιμάνι του Nuuk, οι ψαράδες παραπονέθηκαν ιδιωτικά για τους περιοριστικούς κανόνες αλιείας (fishing quotas) και κάποιοι σκέφτηκαν μήπως ο Trump μπορούσε να ανοίξει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Ο Jens Frederiksen, που δουλεύει σε επιχείρηση αλιείας στο Nuuk και χειρίζεται ένα μεγάλο shrimp trawler, είπε ότι υπάρχει διχογνωμία ανάμεσα στην πρωτεύουσα και τις υπόλοιπες παράκτιες περιοχές.

«Στην ακτή τα επίπεδα διαβίωσης είναι πολύ χαμηλότερα, οπότε μπορεί να είναι θετικοί προς τις ΗΠΑ γιατί ίσως φέρουν θετική αλλαγή», είπε. Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κάνουν στη Γροιλανδία ό,τι έγινε στην Αλάσκα, εξήγησε, αναφερόμενος στο πώς οι πολίτες εκεί λαμβάνουν μερίσματα (dividend) από τα έσοδα πετρελαίου που επενδύονται σε ένα wealth fund. Ο Frederiksen δήλωσε πως είναι ανοιχτός στο να ακούσει την πρόταση του Trump.

Για την ώρα, όμως, ο Frederiksen φαίνεται να είναι μειοψηφία. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά ότι η πλειοψηφία των Γροιλανδών δεν θέλει να γίνει μέρος των ΗΠΑ. Επίσης, ίσως φοβούνται να χάσουν τις κοινωνικές παροχές (social-welfare protections) της Δανίας για ένα αβέβαιο μέλλον με την Αμερική.

Πρόσφατα, η κεντρική τράπεζα προειδοποίησε για μια «αναπάντεχα έντονη επιδείνωση» στα δημόσια οικονομικά της Γροιλανδίας. Μακροπρόθεσμα, η Γροιλανδία αντιμετωπίζει προκλήσεις που θυμίζουν πολλές δυτικές χώρες, όπως η γήρανση του πληθυσμού και η φυγή νέων μορφωμένων ανθρώπων (brain drain) που αναζητούν καριέρες στη Δανία. Αυτό μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα της έλλειψης εργατικού δυναμικού στο νησί, που έχει συνολικά 29.000 εργαζομένους. Υπάρχει επίσης μια αυξημένη μετανάστευση από την Ασία — κυρίως από τις Φιλιππίνες — για να καλυφθούν κενές θέσεις εργασίας.

«Η έλλειψη εργατικού δυναμικού, το χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων, ο γηρασμένος πληθυσμός και οι σημαντικές ανισότητες πιέζουν τόσο την οικονομία όσο και την κοινωνική συνοχή», ανέφερε σε πρόσφατη έκθεση η Bank of Greenland, η μεγαλύτερη εμπορική τράπεζα του νησιού.

Αλλά η Γροιλανδία δείχνει επίσης ότι έχει δυνατότητες. Πολλά εξαρτώνται από το αν η χώρα θα μπορέσει να εκμεταλλευτεί τον πλούτο σε ορυκτά κάτω από τον πάγο, λέει ο οικονομολόγος Andersen. Αυτή τη στιγμή η Γροιλανδία έχει μόνο ένα ενεργό mine. «Πολλά σχέδια έχουν εξεταστεί τα τελευταία 20 χρόνια και εγκαταλείφθηκαν γιατί δεν υπήρχε business case», λέει.

Η κατασκευή ενός mine στη Γροιλανδία συχνά σημαίνει ότι πρέπει να φτιαχτεί και ένας δρόμος και ένα λιμάνι, για να μην αναφέρουμε κατοικίες, κλινικές και άλλες ανέσεις για τους εργαζόμενους, οι οποίοι είναι λίγοι και δύσκολοι να βρεθούν. Ο παγωμένος καιρός μπορεί να κάνει το mine απρόσιτο για μεγάλα διαστήματα του χρόνου.

Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας έχει στην ιδιοκτησία της και δικαιώματα σε όλους τους ορυκτούς πόρους. Το 2021, επέβαλε moratorium στις άδειες για εξερεύνηση oil-and-gas. Απαγόρευσε επίσης την εκμετάλλευση των uranium reserves.

Μελλοντικές επενδύσεις θα μπορούσαν να βοηθήσουν την οικονομία, όπως η επέκταση του Buksefjord power plant κοντά στο Nuuk και η κατασκευή νέων hydropower plants. Αυτά τα εργοστάσια θα μπορούσαν να παρέχουν φθηνή ενέργεια για να προσελκύσουν data centers. Υπάρχει επίσης συνεχής προσπάθεια για την ανάπτυξη του τουρισμού, με απευθείας πτήσεις προς το Nuuk από το Newark να λειτουργούν κάποιους μήνες του χρόνου. Κάποιοι αναλυτές βλέπουν τη Γροιλανδία να ακολουθεί το παράδειγμα της Ισλανδίας, συνδυάζοντας tourism, fishing και cheap energy για να προσελκύσει tech companies.

Αντιμέτωπη με την απειλή ενός U.S. takeover, η Δανία επίσης ρίχνει επιπλέον χρήματα. Πρόσφατα ανακοίνωσε άλλα 250 εκατομμύρια δολάρια για τα επόμενα τρία χρόνια για να καλύψει το κόστος ενός νέου regional airport στην ανατολική Γροιλανδία και ενός νέου deep-water port.

Ανεξάρτητα από το οικονομικό κόστος, είναι απίθανο αυτό να σταματήσει την κυβέρνηση Trump, λέει ο Svendsen από το CSIS. Καταλήγει ότι ο Tραμπ απλώς θέλει να κάνει την Αμερική μεγαλύτερη. «Είναι εύκολο να καταλήξει κανείς στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για territorial expansion.»