Η Γερμανία Έχει Χρήματα Αλλά Δεν Τα Ξοδεύει

Ένα τεράστιο πακέτο οικονομικής στήριξης που πέρασε πέρυσι στη Γερμανία είχε στόχο να “ξυπνήσει” την οικονομία της χώρας — αλλά και της Ευρώπης. Το πρόβλημα όμως είναι ότι οι Γερμανοί δεν τα πάνε και τόσο καλά με το να ξοδεύουν χρήματα.

Έναν χρόνο μετά, μεγάλο μέρος από το σχέδιο υποδομών ύψους 584 δισ. δολαρίων παραμένει ανεκμετάλλευτο, μπλοκαρισμένο στη γραφειοκρατία που έχει στηθεί για να αποφεύγονται οι υπερβολικές δαπάνες σε μια χώρα γνωστή για τη λιτότητά της.

Τα χρήματα από το λεγόμενο «Big Berlin Bill», όπως το αποκάλεσε η Deutsche Bank, δεν έχουν φανεί ουσιαστικά στην πράξη. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της κυβέρνησης ήταν στο 2,7% του ΑΕΠ πέρυσι, ίδιο με το 2024 και περίπου το μισό από αυτό των ΗΠΑ.

Την υπομονή του χάνει ο Μάρκο Μπέκεντορφ, δήμαρχος του Βίζενμπουργκ. Ο 44χρονος λέει ότι δεν έχει λάβει ούτε ένα ευρώ από τα 2 εκατ. που περίμενε για να φτιάξει δρόμους και σχολεία και να αναβαθμίσει μια βιομηχανική ζώνη στην αγροτική κοινότητα των 4.200 κατοίκων έξω από το Βερολίνο.

Όπως λέει, φταίνε οι αργές διαδικασίες και ο φόβος για το δημόσιο χρέος. «Έχουμε ξεχάσει πώς να δανειζόμαστε», σημειώνει.

Την ώρα που πολλές ανεπτυγμένες χώρες πνίγονται στα χρέη, η Γερμανία δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει έστω και λίγο παραπάνω. Κι όμως, η οικονομία της το έχει ανάγκη. Από πριν την πανδημία του Covid-19 έχει μείνει σχεδόν στάσιμη, πιεσμένη από την εκτίναξη των τιμών ενέργειας, τους δασμούς του Τραμπ και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα, που παλιά ήταν βασικός μοχλός ανάπτυξης για τα γερμανικά αυτοκίνητα και μηχανήματα.

Η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων έπεσε τον Απρίλιο στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων έξι χρόνων, σύμφωνα με γνωστή έρευνα. Αυτό άναψε ξανά τη συζήτηση ότι το μοντέλο ανάπτυξης της Γερμανίας δεν δουλεύει πια. Την ίδια ώρα, αλλαγές στο ακριβό κοινωνικό κράτος —που θα μπορούσαν να βοηθήσουν την οικονομία— έχουν κολλήσει λόγω διαφωνιών μέσα στην κυβέρνηση.

Τα προβλήματα της Γερμανίας έχουν αφήσει την Ευρώπη χωρίς την παραδοσιακή «μηχανή ανάπτυξής» της, σε μια περίοδο που χρειάζεται περισσότερες δαπάνες για να αντιμετωπίσει αυξανόμενες απειλές ασφάλειας, μια πιο δύσκολη σχέση με τις ΗΠΑ και τη γρήγορη γήρανση του πληθυσμού.

Το μεγάλο πακέτο για υποδομές στο Βερολίνο υποτίθεται ότι θα άλλαζε αυτή την εικόνα. Οι οικονομολόγοι περίμεναν ότι θα έδινε ώθηση στην παραγωγικότητα, αναβαθμίζοντας σιδηροδρόμους, δρόμους, δίκτυα επικοινωνιών, πανεπιστήμια και μια δημόσια διοίκηση που ακόμα βασίζεται σε χαρτιά — όλα τομείς που έχουν μείνει πίσω μετά από χρόνια λιτότητας.

Όμως, όπως λένε ειδικοί, οι διαδικασίες παραμένουν πολύ αργές και οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν έχουν τα σωστά κίνητρα για να προχωρούν γρήγορα έργα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι γνωστοί γερμανικοί αυτοκινητόδρομοι και γενικά το οδικό δίκτυο. Λίγο μετά την ψήφιση του πακέτου, εμφανίστηκαν παντού στο Βερολίνο κορδέλες και μπάρες που έκλειναν δρόμους. Σε πολλές περιπτώσεις όμως, οι δρόμοι έμειναν κλειστοί χωρίς να γίνονται ουσιαστικά έργα.

Αυτά τα «φαντάσματα» εργοταξίων οφείλονται σε κανονισμούς που υποχρεώνουν το κράτος να σπάει τα μεγάλα έργα σε μικρότερα κομμάτια και να τα δίνει με ξεχωριστούς διαγωνισμούς, για να μπορούν να συμμετέχουν και μικρές εταιρείες. Στην πράξη όμως, αυτό μπλοκάρει τις επείγουσες αναβαθμίσεις.

«Είναι εντελώς παράλογο», λένε οικονομολόγοι, τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα από τα πολλά εμπόδια που προσπαθεί να ξεπεράσει η κυβέρνηση.

Πάντως, η Γερμανία έχει δείξει ότι μπορεί να ξεπεράσει τη γραφειοκρατία όταν υπάρχει ανάγκη. Το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τη μείωση του φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, το Βερολίνο παρέκαμψε διαδικασίες και έφτιαξε τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου σε περίπου 10 μήνες — έργα που κανονικά θα έπαιρναν χρόνια.

Τώρα, ένα νέο νομοσχέδιο προσπαθεί να κάνει κάτι παρόμοιο για τα μεγάλα έργα υποδομών, που σήμερα καθυστερούν λόγω χρονοβόρων διαδικασιών και δικαστικών προσφυγών.

Η ιδέα είναι απλή: ακόμα κι αν υπάρξουν νομικές ενστάσεις, τα έργα να συνεχίζουν κανονικά.

Οι οικονομολόγοι υποψιάζονται έναν βασικό λόγο που δεν αυξάνονται οι δημόσιες επενδύσεις: ένα μεγάλο μέρος των χρημάτων δεν πάει σε νέα έργα, αλλά καλύπτει λειτουργικά έξοδα.

Το ινστιτούτο Ifo και το Γερμανικό Οικονομικό Ινστιτούτο διαπίστωσαν, σε ξεχωριστές μελέτες, ότι το Βερολίνο έχει μεταφέρει αλλού από το 86% έως και το 95% των κονδυλίων. Για παράδειγμα, όπως λένε, βαφτίζονται «επενδύσεις» έργα όπως ο εκσυγχρονισμός δημόσιων νοσοκομείων, ενώ στην πράξη πολλά από αυτά τα χρήματα πηγαίνουν σε καθημερινά λειτουργικά κόστη.

Από την πλευρά του υπουργείου Οικονομικών, πάντως, απαντούν ότι το πρόγραμμα ξεκίνησε αργά πέρυσι και ήδη οι επενδύσεις του κράτους αυξήθηκαν κατά 17% το 2025, ενώ αναμένεται να ανέβουν κι άλλο φέτος. Υποστηρίζουν επίσης ότι τηρούνται οι κανόνες που έχει θέσει το κοινοβούλιο για το τι θεωρείται επένδυση.

Ανεπίσημα, Γερμανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι έχει γίνει κάποια «μετονομασία» δαπανών, αλλά όχι στον βαθμό που υποστηρίζουν τα ινστιτούτα. Το υπουργείο έχει δημιουργήσει και ειδικό τμήμα που παρακολουθεί τις δημόσιες επενδύσεις και ενημερώνει το κοινοβούλιο, ενώ δημοσιεύει και στοιχεία online.

Την ίδια ώρα, οι καθυστερήσεις συνεχίζονται. Ένα νέο σιδηροδρομικό τούνελ στις Άλπεις θα συνδέει τη βόρεια Ιταλία με το Μόναχο με πολύ υψηλές ταχύτητες. Όμως, μόλις τα τρένα φτάνουν στα σύνορα Αυστρίας–Γερμανίας, θα πρέπει να κόβουν ταχύτητα, γιατί η γερμανική πλευρά είναι χρόνια πίσω στα έργα σε σχέση με την Ιταλία και την Αυσρία, που έχουν προχωρήσει πολύ περισσότερο.

Ο δήμαρχος του Μύλντορφ αμ Ιν, στη νότια Βαυαρία, λέει ότι δεν περιμένει άμεσα αλλαγές. Εδώ και δεκαετίες συζητείται η αναβάθμιση μιας βασικής σιδηροδρομικής γραμμής που συνδέει τα σύνορα με το Μόναχο — από μονή γραμμή με ντίζελ σε διπλή, ηλεκτροκίνητη και υψηλής χωρητικότητας.

Ήλπιζε ότι το έργο θα χρηματοδοτηθεί από το νέο ταμείο υποδομών, αλλά μέχρι τώρα δεν έχει εγκριθεί. Η πόλη του θα πάρει περίπου 1 εκατ. ευρώ από το πακέτο στήριξης, ποσό που —όπως λέει— δεν αλλάζει την κατάσταση, αφού μόνο για να χτιστεί ένα νηπιαγωγείο χρειάζονται περίπου 5 εκατ. ευρώ.

Πρόσφατα έστειλε και ανοιχτή επιστολή στον καγκελάριο, διαμαρτυρόμενος ότι τα χρήματα δεν φτάνουν στα έργα που τα έχουν ανάγκη.

«Λεφτά υπάρχουν πλέον στη Γερμανία», λέει. «Αλλά δεν είναι ξεκάθαρο πώς μπορείς να τα πάρεις.»