Ο Πληθωρισμός Υποχωρεί ή Παραμένει Υψηλός;

Η άνοδος στις τιμές του πετρελαίου και της βενζίνης, μέσα στο κλίμα της σύγκρουσης με το Ιράν, έχει κάνει τις προβλέψεις για τον πληθωρισμό πιο απαισιόδοξες. Και αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο που η εικόνα για τον πληθωρισμό ήταν ήδη πιο μπερδεμένη από το συνηθισμένο.

Ο λόγος είναι ότι υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι μέτρησης του πληθωρισμού και αυτή τη στιγμή δείχνουν διαφορετική εικόνα. Το πώς θα λυθεί αυτή η αντίφαση μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο σημαντικό για τον πληθωρισμό από το τι θα συμβεί τελικά στη Μέση Ανατολή.

Η μεταβολή του δείκτη τιμών καταναλωτή (CPI) σε διάστημα 12 μηνών —που είναι και ο πιο γνωστός δείκτης— ήταν σχετικά χαμηλή, στο 2,4% τον Ιανουάριο. Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι περίπου στο ίδιο επίπεδο έμεινε και τον Φεβρουάριο. Τα στοιχεία θα ανακοινωθούν την Τετάρτη.

Την ίδια στιγμή, η μεταβολή σε 12 μήνες του δείκτη τιμών προσωπικών καταναλωτικών δαπανών (PCE) —που είναι ο δείκτης που προτιμά η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ— ήταν 2,9% τον Δεκέμβριο. Οι οικονομολόγοι περιμένουν να παραμείνει περίπου στο ίδιο επίπεδο και τον Ιανουάριο, όταν ανακοινωθούν τα στοιχεία την Παρασκευή. Το ποσοστό αυτό παραμένει πάνω από τον στόχο του 2% που έχει θέσει η Fed. (Τα στοιχεία του PCE δημοσιεύονται με καθυστέρηση μερικών εβδομάδων λόγω της πρόσφατης διακοπής λειτουργίας της κυβέρνησης.)

Οι δύο δείκτες μετρούν τον πληθωρισμό με διαφορετικό τρόπο. Ο CPI βασίζεται σε έρευνα για το τι πληρώνουν τα νοικοκυριά. Ο PCE, αντίθετα, υπολογίζει όλα όσα καταναλώνουν τα νοικοκυριά, ακόμη κι αν δεν τα πληρώνουν άμεσα, όπως για παράδειγμα υπηρεσίες υγείας.

Η σημερινή απόκλιση είναι ασυνήθιστη, γιατί ιστορικά ο πληθωρισμός του PCE είναι συνήθως λίγα δέκατα της μονάδας χαμηλότερος από τον CPI. Αν αυτό ίσχυε και τώρα, ο πληθωρισμός του PCE θα ήταν λίγο πάνω από το 2% και η Fed θα μπορούσε να πει ότι πέτυχε τον στόχο της.

Αν όμως ο PCE παραμείνει περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα πάνω από τον CPI τον Ιανουάριο, όπως δείχνουν οι προβλέψεις των οικονομολόγων, τότε το χάσμα θα είναι από τα μεγαλύτερα από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Τότε ο πληθωρισμός έπεφτε γρήγορα πίσω σε φυσιολογικά επίπεδα μετά από μια ιστορικά μεγάλη άνοδο.

Αυτή η διαφορά έχει φέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που συνήθως αφορά μόνο τεχνικούς κύκλους: ποιος δείκτης δείχνει την πραγματική εικόνα του πληθωρισμού;

Σήμερα αυτό έχει μεγάλη σημασία για την πορεία των επιτοκίων. Αν ο πληθωρισμός του PCE αρχίσει τους επόμενους μήνες να πέφτει προς τα χαμηλότερα επίπεδα που δείχνει ο CPI, τότε για τη Fed η μείωση των επιτοκίων θα ήταν μια εύκολη απόφαση. Αυτό θα ήταν ακόμη πιο πιθανό αν η αδύναμη έκθεση για την απασχόληση του Φεβρουαρίου, που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, προμηνύει περισσότερα προβλήματα στην αγορά εργασίας.

Αν όμως ο πληθωρισμός του CPI αρχίσει να ανεβαίνει προς τα υψηλότερα επίπεδα του PCE, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται και η ανεργία, τότε η Fed μπορεί να βρεθεί χωρίς καλές επιλογές.

Η ενέργεια έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στον δείκτη CPI απ’ ό,τι στον PCE. Γι’ αυτό η σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε τους επόμενους μήνες να σπρώξει τον πληθωρισμό του CPI πιο κοντά στα επίπεδα του PCE. Τα λεγόμενα inflation swaps, που δείχνουν τι περιμένουν οι επαγγελματίες επενδυτές για τον πληθωρισμό του CPI στους επόμενους 12 μήνες, ανέβηκαν περίπου στο 2,9% την περασμένη εβδομάδα, από περίπου 2,3% στα τέλη Φεβρουαρίου.

Επειδή οι τιμές της ενέργειας και των τροφίμων αλλάζουν πολύ συχνά, η Fed και οι περισσότεροι οικονομολόγοι συνήθως τις αφαιρούν από τον υπολογισμό. Έτσι προκύπτει ο λεγόμενος «πυρήνας» του πληθωρισμού (core inflation), που θεωρείται ότι δείχνει καλύτερα τη βασική τάση των τιμών. Όμως ακόμη κι έτσι η εικόνα παραμένει μπερδεμένη, γιατί η διαφορά ανάμεσα στις προβλέψεις για τον βασικό πληθωρισμό είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Τον Δεκέμβριο, ο μέσος όρος των προβλέψεων των υπευθύνων χάραξης πολιτικής της Fed έδειχνε ότι ο βασικός πληθωρισμός PCE θα πέσει στο 2,5% μέχρι το τέλος της χρονιάς. Αυτό αναμένεται να συμβεί χάρη σε χαμηλότερο πληθωρισμό στα αγαθά λόγω των δασμών, αλλά και πιθανή μείωση του κόστους στις υπηρεσίες εκτός στέγασης — κατηγορίες που έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα στον δείκτη PCE σε σχέση με τον CPI.

Μερικοί αξιωματούχοι και ιδιωτικοί οικονομολόγοι όμως ανησυχούν ότι οι πρόσφατες επίμονες αυξήσεις στον πληθωρισμό θα συνεχιστούν. Την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος της Fed του Κάνσας Σίτι, Τζέφρι Σμιντ, προειδοποίησε ότι ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες «είναι επίσης ισχυρός και αυξάνεται πιο γρήγορα από ό,τι θα επέτρεπε να επιστρέψουμε στον συνολικό μας στόχο για πληθωρισμό 2%».

Αν και η μέση πρόβλεψη των αξιωματούχων τον Δεκέμβριο ήταν για μία ακόμα μείωση επιτοκίων μέσα στη χρονιά, ο Σμιντ ανήκει σε μια σημαντική ομάδα «γερακιών» που πιστεύουν ότι τα επιτόκια θα πρέπει να μείνουν σταθερά όλο το 2026. Η Fed θα ανακοινώσει τις ενημερωμένες προβλέψεις της στη συνεδρίασή της στις 18 Μαρτίου.

Λόγω των διαφορετικών μεθόδων μέτρησης, ο CPI και ο PCE δίνουν διαφορετική βαρύτητα στις κατηγορίες δαπανών. Η στέγαση — δηλαδή το σπίτι, το ενοίκιο και τα ξενοδοχεία — αντιστοιχεί στο εντυπωσιακό 45% του βασικού CPI. Από την άλλη, ο PCE περιλαμβάνει δαπάνες που γίνονται εκ μέρους των καταναλωτών — κυρίως τα έξοδα υγείας που καλύπτονται από ασφαλιστικά ταμεία ή το κράτος — και γι’ αυτό δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην υγεία και μικρότερη στη στέγαση.

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή διαφορά, σύμφωνα με τον Στίβεν Ντάγκλας, επικεφαλής οικονομολόγο της NISA Investment Advisors στη Σαιντ Λούις. «Στην τρέχουσα κατάσταση, η στέγαση παρουσιάζει γρήγορη μείωση του πληθωρισμού, ενώ ο πληθωρισμός στις ιατρικές υπηρεσίες επιταχύνεται», είπε. Ο CPI έχει επηρεαστεί ακόμα περισσότερο από μια τεχνική ιδιαιτερότητα που προέκυψε λόγω της περυσινής διακοπής λειτουργίας της κυβέρνησης, που πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι υποτίμησε τεχνητά τις τιμές στέγασης.

Αν οι αισιόδοξοι έχουν δίκιο και οι επιπτώσεις των δασμών μειωθούν, ενώ ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες επίσης μετριαστεί, τότε τους επόμενους μήνες αναμένεται να επιβεβαιωθεί η πιο ήπια εικόνα του CPI. Οι αγορές μελλοντικών συμβολαίων φαίνεται να συμφωνούν: προβλέπουν ότι η Fed θα ξαναρχίσει τις μειώσεις επιτοκίων αργότερα μέσα στη χρονιά, ειδικά μετά τα αδύναμα στοιχεία για την απασχόληση του Φεβρουαρίου.

Αν όμως η πρόοδος σε αυτούς τους τομείς αργήσει να έρθει, ο υψηλός δείκτης PCE μπορεί να αποδειχτεί η πιο ακριβής εικόνα του πληθωρισμού.

Ο Φιλ Σάτλ, ανεξάρτητος οικονομολόγος, τόνισε ότι οι έρευνες δείχνουν πως οι κατασκευαστές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξανόμενες τιμές εισροών, που ίσως μετακυλήσουν στους καταναλωτές. Και αν εξαιρέσουμε τη στέγαση, ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες δεν έχει μειωθεί ιδιαίτερα. Επιπλέον, νέες φορολογικές μειώσεις μπορεί να ενισχύσουν τη δαπάνη των καταναλωτών φέτος και να σταθεροποιήσουν τον πληθωρισμό, όπως προβλέπει.

«Προσωπικά πιστεύω ότι θα καταλήξουμε πιο κοντά στο 3%», είπε ο Σάτλ.